Een dag om te vieren!

Eindelijk

Vandaag is het zover. Na een paar intensieve weken van kennismaken mogen we vandaag onze nieuwe gezinshuislid verwelkomen. Een prachtig Pools meisje van 9 jaar. Alles is er klaar voor. Haar kamer is af en al een klein beetje ingericht met spulletjes die ze heeft meegenomen tijdens het kennismaken. De kledingkast is leeg en schoon. Op tafel ligt een ingepakt cadeau. Het afscheidscadeau met foto van zichzelf dat ze gemaakt heeft voor de groep die ze achterlaat.

De Hobbits

Ze heeft de afgelopen twaalf maanden op de Hobbits gewoond. De Hobbits is een behandelgroep van Yulius in Barendrecht waar kinderen met ernstige hechtingsproblematiek een jaar mogen wonen. M., die inmiddels al weer ruim vijf jaar bij ons woont, heeft ook op de Hobbits gewoond en dus weten we al een beetje hoe het er daar aan toe gaat.

De Hobbits is niet zomaar een groep. Wij hebben de Hobbits zes jaar geleden leren kennen toen één van onze gezinshuiskinderen daar vandaan kwam. We waren onder de indruk van de groepsleiding en de manier waarop er met de kinderen om werd gegaan. En ook al is er veel veranderd, mogen kinderen nog maar twaalf maanden op de Hobbits zijn (M. heeft er ruim drie jaar gewoond), en is er ook in de GGZ aan alle kanten bezuinigd, de sfeer en behandeling hebben er niet onder geleden. De warme betrokkenheid van de begeleiders is bijzonder.

Weer ben ik onder de indruk van de zorgvuldigheid van het hele traject waarmee dit meisje bij ons terecht komt. Op de dag dat haar verteld werd dat er een nieuw plekje voor haar gevonden was, was er een uitgeprint welkomstboekje met foto’s van ons en de katten zodat ze vast kon wennen aan onze gezichten. Een paar dagen later mochten wij op de groep komen kennismaken. Weer een paar dagen later kwam ze, samen met een sociotherapeut, zoals de groepsleiding daar heet, bij ons thuis. En daarna nog een keer, om een paar uurtjes alleen bij ons te zijn. Toen nog een keer een nachtje logeren en al die momenten hingen op een overzichtelijk lijstje op haar kamer.

Een leeg kamertje

Vandaag stappen we om kwart over acht in de auto. Twee auto’s, want er moet straks een extra kind mee terug en een heleboel spullen. We rijden naar Barendrecht en zijn mooi op tijd. We bellen aan bij de voor ons inmiddels vertrouwde groep: De Hobbits. Voor M. is het een weerzien met een aantal oude bekenden, want sommigen die destijds al groepsleidsters waren, werken er nu nog. In de gang is de ‘wall of fame’ waar allemaal foto’s hangen van kinderen die op de Hobbits hebben gewoond. M. hangt er ook tussen, en R., een andere jongen die een tijd bij ons gewoond heeft. En straks komt de foto van dit meisje er ook te hangen.

In de grote woonkamer zitten acht kinderen in alle rust te ontbijten. Het is vakantie dus lekker makkelijk, met het ontbijt op de bank. A. heeft een feestelijke jurk aan, is blij om ons te zien, maar vindt het ook zichtbaar spannend. Als de kinderen hun ontbijt op hebben gaan ze op hun kamers tanden poetsen. Ik loop even mee met A. om de laatste spullen van haar kamer te halen. Tjonge, wat is het kamertje leeg nu! Het bord met alle kaarten is leeg, het prikbord is leeg. A. heeft de kleurige punaises en de magneetjes in een hartjesvorm op de borden bevestigd. ‘Wat leuk’, zeg ik. ‘Dat is voor het volgende kind dat hier komt wonen, een warm welkom.’ zegt ze. We kletsen wat, A. poetst haar tanden en dan trekken we de deur achter ons dicht. We gaan naar beneden.

Afscheid met tradities

Er druppelen wat sociotherapeuten binnen die bij het afscheid zijn, de psycholoog, de gedragswetenschapper, de ouderbegeleider, allemaal mensen die de afgelopen twaalf maanden zo betrokken zijn geweest bij het leventje van A.. We krijgen koffie en limonade en dan worden de andere kinderen van de groep ook naar beneden geroepen. We zitten in een grote kring. Ik zit naast A.. Als iedereen drinken heeft heffen we het glas. ‘Proost! Op een fijn nieuw plekje!’ A. loopt de kring rond en proost met iedereen. Dan zijn er heerlijke donuts en terwijl we allemaal genieten van het eten en drinken leest één van de sociotherapeuten haar afscheidsverhaal voor.

Alle ‘grote mensen’ zoals de therapeuten zichzelf noemen hebben voor A. iets opgeschreven. Herinneringen, leuke momenten, moeilijke momenten, bemoedigingen en heel veel lieve woorden. Ik luister naar het verhaal van sociotherapeut Bianca. A. zit ook ademloos te luisteren. Wat mooi verwoord hoe de afgelopen maanden zijn geweest. Wat ontroerend om te horen hoe deze mensen van dit meisje zijn gaan houden en hoe ze haar gaan missen, ook al zijn ze tegelijk zo blij voor haar dat er een plekje gevonden is waar ze mag opgroeien.

Naast de ouderbegeleider zit een meisje zachtjes te huilen. Ik vraag me af wat er in haar omgaat. Hoe lang zou zij al op de Hobbits zijn? Zou ze denken aan wat haar volgende plekje zal worden?

Als Bianca klaar is met het voorlezen van haar stuk, is het tijd voor cadeautjes. Eerst krijgt A.  cadeautjes: Een boek met van alle grote mensen een bijdrage, en een boek met van alle kinderen een bijdrage. Dan een fotoboekje met herinneringen aan de afgelopen twaalf maanden. En dan, heel traditioneel, de plant. Een groepsgenootje overhandigt een plant aan A. met de woorden: ‘Voor deze plant moet je net zo goed zorgen als de grote mensen hier voor jou gezorgd hebben. Maar als hij doodgaat dan is het niet erg, want dan betekent het dat je helemaal gewend bent op je nieuwe plek en ons een beetje vergeten bent.’ Ik grinnik want met mijn absoluut niet groene vingers is iedere plant in mijn huis ten dode opgeschreven met uitzondering van de kunstplanten van Ikea.

Dan nog een cadeautje. Voor ons als nieuwe verzorgers van A. Voor de derde keer krijgen we het boek ‘Welterusten kleine beer’. Het liefdevolle, warme boek waarin de zorg die de sociotherapeuten hier aan de kinderen geven verwoord wordt door de zorg die mama beer aan haar kleine beer geeft. Die zorg wordt nu overgedragen aan ons. Ik zal het boek voorlezen aan haar en daarna komt het naast de twee andere boeken te staan.

Tijd voor cadeautjes voor de kinderen! A. heeft voor alle kinderen een cadeautje gekocht. Creatief als ze is heeft ze ook een creatief cadeautje: voor ieder kind een doosje klei met vormpjes. Als iedereen heeft worden de pakjes uitgepakt en enthousiast ontvangen. ‘Mag ik het meenemen naar mijn kamer???’ ‘Is het klei dat hard wordt?’

A. overhandigd haar afscheidscadeau aan Bianca. Het prachtige zelfgemaakte schilderij met haar foto erop geplakt en een zelfgemaakt gedicht, voor aan de wall of fame. Bianca leest het gedicht voor en iedereen luistert mee. En dan is het officiële gedeelte voorbij. Iedereen mag zijn schoenen aantrekken en allemaal helpen de kinderen om de spullen van A. naar de auto te brengen. Nu is het echt tijd om gedag te zeggen. In twee rijen staan de kinderen en de grote mensen langs het pad. A. gaat ze allemaal langs. Een hand of een dikke knuffel. Ik moet even slikken. Dat gevoel dat je iemand van een vertrouwde plek weghaalt blijft toch dubbel.

Uitzwaaien

We stappen in de auto. Jan Willem en M. met de spullen in de ene auto. De rest stapt in onze eigen auto. Iedereen staat aan de kant van de weg. Ik rijd de straat uit om de auto te keren en dan rijden we langzaam terug. De straat door, langs de woongroep, raampjes open, zwaaien en toeteren. De kinderen van de groep rennen mee met de auto zo hard als ze kunnen en zwaaien zo hard mogelijk. We rijden toeterend de straat uit en de Hobbits verdwijnt uit zicht. Van achter uit de auto klinkt een diepe zucht: ‘Nu kom ik echt bij jullie wonen’.

Welkom lieve meid, vandaag vieren we jouw afscheid én jouw nieuwe start.
Als we thuis komen is de pakjespost geweest. Die heeft de Poolse vlag gebracht. Vol trots hijst onze nieuwe huisgenoot haar vlag. Vandaag is een dag om te vieren. En dan mag de vlag uit!

De kracht van wortels

Wortels

Vorig jaar was Jan Willem aan het klussen. Er moest een dakje vernieuwd worden en om de ladder op een vlakke ondergrond te kunnen zetten moesten er eerst een paar stoeptegels in het steegje recht gelegd worden. Ze lagen schots en scheef en staken een beetje omhoog. De tegels werden verwijderd en de boosdoener werd zichtbaar: een stevige wortel van een boom die een paar meter verderop stond. De kracht van de wortel had de stoeptegel, waar toch dagelijks over gelopen en gefietst wordt, omhoog geduwd.

Bepalend

Ik dacht erover na. Het grootste deel van wortels zie je niet. En toch zijn wortels misschien wel het meest bepalende deel van een boom of plant. De wortels zorgen voor het benodigde vocht, ze halen voedsel uit de grond en zorgen voor stevigheid. Je zou kunnen zeggen dat wortels van belang zijn voor het (voort)bestaan van de boom. Zonder wortels geen leven. Kijk maar naar wat er gebeurd als je een bloem plukt. Hij blijft nog een paar dagen goed in een vaas met water maar dan verslapt hij en gaat dood.

Bodem van je bestaan

Je zou kunnen zeggen dat het gezin van herkomst de bodem is van je bestaan. Je wordt geboren als hulpeloos en afhankelijk mensje. Om te overleven heb je je ouders of andere volwassenen nodig die jou voorzien van eten en affectie. Je wortels moeten zich nog ontwikkelen en je kunt nog niet op eigen kracht in leven blijven. In gezonde situaties ontwikkel je langzaam maar zeker een uitgebreid wortelstelsel en is de bodem dermate gevuld met goede voedingsstoffen dat je stevig en sterk wordt. Stabiel. Natuurlijk zal er best wel eens een flinke storm waaien, maar dan beweeg je mee, en je valt niet om.

Tekort

Helaas groeien veel kinderen op in gezinnen waar geen gezonde voedingsbodem aanwezig is. Al op jonge leeftijd komen kinderen eten of affectie tekort. Ouders zijn onmachtig (veelal door hun eigen geschiedenis) om hun kind de juiste portie liefde, aandacht, meeleven én grenzen mee te geven. Soms kunnen ouders hun kinderen niet beschermen tegen misbruik door familieleden of (on)bekenden. Of hebben ze het te druk met de strijd die ze samen voeren om er voor hun kind te zijn. Er ontstaan tekorten in de ontwikkeling en de hechting, het wortelstelsel dat zo van belang is om te (over)leven, komt onder druk te staan.

Hechting

Er wordt steeds meer bekend over het belang van goede hechting en over problemen in hechting. John Bowlby, de grondlegger van de hechtingstheorie, zegt dat gehechtheid niet het gevolg is van ouderlijke zorg, maar dat het een aangeboren behoefte is van ieder kind. Het gedrag van het kind lokt nabijheid, bescherming en verzorging uit. Als ouders of verzorgers hier responsief op reageren, draagt dat bij aan een veilige hechting.

Bij een goede hechting ontwikkelt het kind basisvertrouwen en basisveiligheid. Een kind dat veilig gehecht is, zoekt de nabijheid van de opvoeder. Het kind voelt zich vrij om nieuwe dingen te onderzoeken en te leren. Het kind heeft er vertrouwen in dat de opvoeder beschikbaar is omdat dit in eerdere situaties ook het geval bleek te zijn.

Een kind dat onveilig gehecht is, heeft weinig tot geen vertrouwen in anderen en zichzelf. Dit heeft gevolgen voor het aangaan en in stand houden van relaties. Een onveilig gehecht kind verkent de omgeving minder en leert minder. Hechtingsproblematiek heeft dus een negatief effect op de cognitieve ontwikkeling. Daarnaast kunnen deze kinderen problemen hebben met het aanvaarden van gezag.

Er zijn drie vormen van onveilige hechting:
- Onveilig vermijdend gehecht
- Onveilig afwerend gehecht
- Gedesorganiseerd gehecht

Relaties

Als er sprake is van een onveilige hechting werkt dit door in alle relaties die worden aangegaan. In vriendschappen, partnerrelaties, met buren, collega's en gemeenteleden. Dat is de kracht van wortels... in dit geval een verwoestende kracht van wortels.

Ik kom in mijn praktijk veel stellen tegen die met elkaar in de knoop zijn geraakt. In bijna alle gevallen is een onveilige hechting in het gezin van herkomst de reden van conflicten en strubbelingen. Dat is niet waar je als eerste op gericht bent of aan denkt als je met je partner in conflict bent, maar in de loop van de therapie ontdekken we vaak dat wat je hebt meegekregen in de basis nog steeds je leven van vandaag bepaalt.

Mest

Het klinkt misschien als een wat somber verhaal. Zo van, eens verpest altijd verpest. Maar niets is minder waar dan dat. Ik geloof dat iedere relatie die we aangaan met een ander ook een kans is op herstel. Als we onze levensboom verplaatsen en we op de nieuwe plek wel de juiste voedingsstoffen krijgen die we nodig hebben, kunnen we groeien. Hoe oud we ook zijn. Dat heeft wel tijd nodig. Je moet eerst weer wortelen, de grond verkennen, stevigheid verkrijgen. Soms zal er wat gestut moeten worden omdat de boom wankel staat en de wortels nog geen diepgang hebben. Er zal regelmatig bemest moeten worden omdat er een chronisch gebrek kan zijn ontstaan aan bepaalde voedingsstoffen. En misschien moeten we wel leren leven met bepaalde littekens die altijd zichtbaar blijven. 

Inzicht

Belangrijk is dat je inzicht krijgt in jouw hechting. Dat helpt je om te begrijpen waarom je bent wie je bent, en waar je mee aan het werk kunt. Verdiep je eens wat verder in het onderwerp hechting. Schrijf op wat je je herinnert van je ouders. Wie waren ze? Hoe gingen ze met jou (en de andere kinderen) om? Hoe betrokken waren ze? Was er ruimte voor conflicten of een eigen mening die afweek? Hoe gingen ze met elkaar om? Voelde je je veilig en gezien? Hoe was de sfeer in huis?
Ga ook eens na hoe jouw vriendschappen eruit zien. Wie neemt initiatief? Moet je vriendschap verdienen door altijd maar voor die ander klaar te staan? Kun je jezelf zijn? Lukt het überhaupt wel om vriendschappen aan te gaan en te behouden?

Hechtingsbehoeften en -angsten

In mijn praktijk werk ik graag met een lijst van hechtingsbehoeften en -angsten. Zo'n lijst helpt je om voor jezelf helder te krijgen waar jouw tekorten zitten.

Hechtingsbehoeften:

• Behoefte om geaccepteerd te worden
• Behoefte aan nabijheid
• Behoefte aan begrip
• Behoefte om belangrijk gevonden te worden
• Behoefte om geliefd te worden
• Behoefte dat je partner de goede dingen in je ziet
• Behoefte aan waardering
• Behoefte aan veiligheid
• Behoefte om gezien te worden

Hechtingsangsten:

• Angst om afgewezen te worden
• Angst om verlaten te worden
• Angst om te falen of niet te kunnen voldoen
• Angst om niet gewaardeerd of geaccepteerd te worden
• Angst om niet geliefd te zijn
• Angst om gecontroleerd te worden
  

Neem bovenstaande lijst eens door en bedenk waar je je het meest in herkent. Als je dan vervolgens aan je relatie of vriendschap denkt en je terugdenkt aan een moment van spanning of conflict zul je ontdekken dat het ten diepste gaat om een onvervulde behoefte of een angst. Als je dat kunt zien, en mooier nog, als je dat kunt bespreken met die ander, kun je veranderen! Niet plotseling, van de één op de andere dag, maar geleidelijk aan.

Echte verandering is mogelijk! Zorg voor de juiste voedingsbodem waarop je kunt wortelen en als je merkt dat je tekorten hebt... zoek hulp. Misschien heb je even wat mest nodig of een paar stevige palen om tegenaan te leunen.

(Je bent welkom in mijn praktijk www.voltooidverledentijd.eu of je kunt zoeken naar een hulpverlener in jouw buurt op www.ikzoekchristelijkehulp.nl)

Het omgekeerde magneetje

Hechting

Een paar dagen geleden schreef ik een blog over hechting. Hoe hechting verstoord kan raken omdat opvoeders/ouders niet betrouwbaar blijken te zijn. Maar ook, hoe nieuwe relaties weer helend kunnen werken. Het thema hechting werd ingegeven door m’n studieweekend waar dat het onderwerp was. En juist in dat weekend mochten Pauline en ik een referaat houden. Dat we het samen wilden doen stond al meteen vast, en het onderwerp was voor ons beiden boeiend.

Aantrekken en afstoten

Zoekend naar een juiste vorm voor ons referaat, en omdat ik zelf erg houd van beeldende verhalen of anekdotes, kwam ik op een prentenboek met de titel: ‘Het meisje met het omgekeerde magneetje’. Een boek, geschreven door een pleegmoeder, dat in hele eenvoudige en begrijpelijke woorden uitlegt wat er gebeurt bij kinderen met een hechtingsstoornis.

Ik was meteen geboeid. Ik dacht aan de grote aquariummagneet die we vroeger gebruikten om de ramen van de bak van onze schildpadden schoon te maken. Als je de magneet op de juiste manier vasthield zoog hij zich door het glas heen vast en kon je vanaf de buitenkant de magneet over het raam heentrekken waardoor het vuil losliet. Ik vond het altijd leuk om te proberen wat er gebeurde als je de ene helft van de magneet omdraaide en dan probeerde de magneet weer naar elkaar toe te brengen. Er ontstond weerstand en met geen mogelijkheid waren de twee helften op elkaar te krijgen.

Aantrekken en afstoten, beiden gaan gepaard met heel veel kracht. In ieder mens zit zo’n magneet. Meteen al bij de geboorte. Als hij goed werkt, en ook de magneet bij de ouders op de juist manier functioneert dan zie je de aantrekkingskracht. Een baby vraagt om hulp, troost, nabijheid en de ouder reageert daarop met liefde, aandacht en zorg. De magneet werkt!

Er kunnen echter allerlei redenen zijn waardoor de magneet zich omdraait. Denk aan situaties waarin kinderen verwaarloosd of mishandeld worden. Of waarin ouders niet in staat zijn om te reageren op de vraag van hun kind. Misschien omdat zij zelf een omgekeerd magneetje hebben, of omdat er sprake is van (psychische) ziekte of verslaving. Ouders zijn niet beschikbaar voor hun kindje. Een baby is echter wel afhankelijk van hun zorg om te overleven. En al heel snel zal het magneetje van het kind gaan reageren. Het draait zich om.

Lastige kinderen

Denk nog eens aan wat er gebeurt als je twee magneten tegen elkaar probeert te duwen met gelijke polen. Er ontstaat weerstand en in plaats van aantrekkingskracht komt er een tegenreactie: afstoten. Dat is precies wat we zien bij kinderen met een onveilige of verstoorde hechting. Ieder kind heeft behoefte aan veiligheid, liefde en aandacht, maar als de verkeerde pool vooraan staat komt er een tegengestelde reactie: verzet, woede, onaangepast gedrag of juist een extreem terugtrekken in zichzelf. Het zijn de kinderen die wij in onze carrière als gezinshuisouder tegenkomen. Of de kinderen die ouders en leerkrachten tot wanhoop drijven met hun gedrag en worden aangemeld bij de kinderpsychiatrie in de hoop dat er een etiketje aan kan worden gehangen en iemand of iets (een pilletje misschien) dit kind kan veranderen.

De aanhouder wint

Kinderen met hechtingsproblemen zijn pittige kinderen. Ik zeg wel eens dat deze kinderen het uiterste van jou als ouder vragen en het slechtste in je naar boven halen. Het vraagt alles van je om met het extreme en heftige gedrag van je kind om te gaan. Je bent geneigd om met eenzelfde soort reactie te komen, je pakt het kind nog strenger aan, bestraft het slechte gedrag en misschien kom je er tot je schrik zelfs wel achter dat het kind je tegen gaat staan.

Maar wat het kind nodig heeft is hetzelfde als ieder ander kind: liefde, aandacht en nabijheid. En juist deze kinderen hebben daar nog een veel grotere portie van nodig dan kinderen bij wie het magneetje naar behoren werkt. Kinderen met een omgekeerd magneetje mogen gaan ervaren dat wat ze ook doen, de ouder zich niet laat afstoten maar beschikbaar blijft, onvoorwaardelijk aanwezig. Het gaat niet in één keer, en sommige kinderen komen er misschien nooit, maar ik ben er van overtuigd dat als wij als ouders en opvoeders vanuit onze ‘gezonde pool’ blijven reageren op een kind, het magneetje ook weer kan terugdraaien! Maar dat vraagt een lange adem en uithoudingsvermogen.

Misschien helpt het om als je een kind in je gezin, klas, buurt, zondagsschool, sportclub of groep hebt nog eens te denken aan het omgekeerde magneetje. Bedenk dat ieder kind verlangt naar onvoorwaardelijke liefde en nabijheid en misschien mag jij wel die sterke kracht zijn die hun magneetje weer een stukje doet omdraaien!

Het boek is te downloaden of in te zien op internet

Groeien

Hechting

Afgelopen studieweekend ging het over hechting. Eén van de meest fundamentele ontwikkelingstaken van een kind. Als een baby wordt geboren is het volledig afhankelijk van ouders voor zijn veiligheid, bescherming en kans op overleven. Automatisch zoekt een baby contact en, in gezonde situaties, gaan ouders reageren op de signalen van hun kindje. Er ontstaat een hechtingssysteem.

Helaas is de realiteit dat er ontzettend veel gezinnen zijn waar kinderen niet op een goede en gezonde manier kunnen hechten. Ik denk aan de vele pleegkinderen in Nederland die vaak al op jonge leeftijd zelf moesten overleven omdat ouders onmachtig waren hen te geven wat ze nodig hadden. Ik denk aan adoptiekinderen die soms de eerste jaren opgroeien in weeshuizen of onder erbarmelijke omstandigheden. Er zijn ouders die zelf nooit onvoorwaardelijke liefde hebben gekend en die gewoonweg niet weten hoe ze op de juiste manier moeten reageren op hun kind. En wat dacht je van gezinnen waar sprake is van verslaving, psychische problemen of huiselijk geweld?

Ook die kinderen ontwikkelen een hechtingssysteem. Alleen hebben we het dan niet over veilige hechting maar over angstige hechting waarbij kinderen zich juist of enorm vastklampen aan de verzorgende volwassenen of zich distantiëren en het vertrouwen in de ander niet ontwikkelen.

Relaties

Hechting is één van de belangrijkste bouwstenen in een relatie. Hoe veiliger jij gehecht bent als kind, hoe gezonder jij je ook kunt hechten aan een ander, bijvoorbeeld aan je partner, maar ook in vriendschappen. Het fundament van hechting wordt gelegd tijdens de zwangerschap en in de eerste twee levensjaren.

Heel veel van de relatieproblemen die ik in mijn praktijk tegenkom hebben te maken met hechting. Ergens, in een vroeg verleden, is een basis gelegd hoe iemand tegen zichzelf en tegen de ander aankijkt en dat komt om de hoek kijken als men een relatie aangaat.

Hechtingsproblematiek

Hechtingsproblematiek is heftige problematiek. Ik kan daar als gezinshuisouder over meepraten. Kinderen met een onveilige hechting laten vaak complex en heftig gedrag zien. Ze zijn onvoorspelbaar, doen pogingen om je van hen af te stoten, trekken alles uit de kast om maar afgewezen en afgekeurd te worden terwijl het enige waar ze behoefte aan hebben veiligheid, liefde en bescherming is.

Onherstelbaar?

Het lijkt wat somber en definitief, want kun je herstellen wat er in de vroege kinderjaren is fout gegaan? Kan een onveilig hechtingssysteem ooit veranderen? Kun je een ander ooit vertrouwen als de belangrijkste mensen in jouw leven niet te vertrouwen bleken? Ik denk dat het kan, ook al is het geen makkelijke en snelle klus. Ik zeg niet dat het in alle situaties mogelijk is, en misschien blijft het in veel gevallen wel een ietwat pijnlijke plek die gevoelig blijkt als erop gedrukt wordt. Maar toch, als ik kijk naar mijn eigen leven dan zie ik dat het mogelijk is om van een angstig gehecht kind te veranderen in een volwassene die in staat is gezonde relaties aan te gaan. Er is dus hoop!

Herkansing

‘Relaties zijn herkansingen voor dingen die we gemist hebben in onze jeugd.’ Ik schreef deze zin op tijdens de training van SAMEN, een training voor het online programma voor stellen die te maken hebben gekregen met ontrouw binnen hun relatie. Ik werd ontzettend blij van deze zin en dacht terug aan hoe mijn leven verlopen is. Opgegroeid als onveilig gehecht kind met fors wantrouwen naar ieder ander mens, in ieder geval volwassenen, kwamen er in de loop van mijn leven diverse mensen op mijn pad die anders bleken te zijn.

Ik ontmoette Bas, een predikant, die bewogen met me was en die urenlang met me sprak, of soms alleen maar stilzwijgend of biddend naast me zat. Hij troostte me en stelde me gerust. Hij sprak liefdevolle woorden en bemiddelde tussen God en mij als ik vastliep.

Ik kwam in contact met Kees en Sija. Een stel met wie ik, en later ook JW, bevriend raakte. Ze waren onvoorwaardelijk betrokken. Ik was altijd welkom en ze waren veilig en betrouwbaar. Kees liet me nooit alleen naar huis fietsen, ook al was ik al 19 jaar. Hij fietste mee. Toen ik in mijn vierde jaar van het HBO zat boden ze me zelfs een plekje aan in hun gezin. Het was niet te begrijpen voor mij. Waarom deden ze dat? Het voelde goed maar ook zo verwarrend. Wat moest ik er voor terug doen? Maar daar ging het niet om. Ik mocht er gewoon zijn. Ik draaide mee in hun leven, Jan Willem was ook welkom, en wat ik zo bijzonder vond... ze vertrouwden hun dochtertje, een baby nog, aan mij toe. Ik mocht soms oppassen, haar uit bed halen, voeden, boekjes met haar lezen... Ik groeide. Kees en Sija waren de ceremoniemeesters op onze bruiloft.

Ik leerde Jan Willem kennen. Jullie kunnen erover lezen in mijn boek ‘Tranen in mijn koffie’ en ook in ‘Adem in, Adem uit’. Jan Willem die trouw, zorgzaam, liefdevol en met veel humor elke keer weer voor mij koos, hoe ik er ook aan toe was.

Ik raakte bevriend met Anja, nuchter, recht door zee, betrouwbaar, humoristisch, relativerend maar vooral trouw en vol geloof in een hoopvolle toekomst. Voor het eerst in mijn leven durfde ik te gaan geloven dat vriendschap gelijkwaardig was, dat ik geen tegenprestatie hoefde te leveren of aan voorwaarden hoefde te voldoen. Het was gewoon oké zoals ik was, helemaal, met alles erop en eraan. Met mijn mooie kanten, maar ook met mijn deuken en breuken.

Henry&Trudie gaven mij een herkansing op het gebied van ouderschap. Ik kreeg van hen de boodschap dat ik van waarde was, dat ze van me hielden, dat ik nooit teveel was, niets was te gek en ik mocht altijd een beroep op hen doen. Al was het midden in de nacht, en dat was het soms ook! Ze stonden voor me klaar, of, om het in termen van hechting te zeggen: ze waren beschikbaar!

Er zijn heel veel mensen geweest naast degenen die ik hier genoemd heb bij wie ik stukjes van mijn leven heb kunnen herkansen. Dat was helend en maakte dat ik hoe langer hoe meer grond onder mijn voeten kreeg. Of misschien moet ik zeggen: ik ontdekte dat ik bestaansrecht had en dat ik in deze wereld ruimte mag innemen.

Groeien

Ik weet niet hoe jij bent groot geworden en hoe jij in het leven staat. Misschien heb je wel net zulke grote kwetsuren als ik, of is het minder heftig maar merk je dat er altijd een bepaald wantrouwen naar de mensen om je heen aanwezig is. Wellicht ben je tot de conclusie gekomen dat jij er alleen maar mag zijn als je goed doet voor anderen, want jij doet er eigenlijk niet toe. Je voelt jezelf vooral tot last van iedereen om je heen.

Ik zou je willen uitdagen om de herkansing aan te gaan. Dat hoeft niet per se in een relatie met een partner, dat kan in iedere willekeurige relatie met een betrouwbare, gezonde volwassene. Een vriend of vriendin, een collega, een medestudent, misschien een zus of nicht of een hulpverlener. Durf nog eens kwetsbaar te zijn en kom voor de dag met jouw blauwe plekken!

Je kunt, hoe oud je ook bent, groeien in hechting. Groeien kost tijd en je hebt er (gevarieerde) voeding voor nodig. Groei kun je niet afdwingen. Ik kreeg een prachtige bak met narcissen van mijn vriendin, maar er waren alleen maar groene steeltjes zichtbaar. Dagenlang gebeurde er niets tot ik op een ochtend keek en één narcis open was gegaan en prachtig afstak tegen al het groen. Het was vanzelf gegaan, en ik had de bloem beschadigd als ik hem er met m’n handen had geprobeerd uit te peuteren.

Vertrouwen

We praten er soms makkelijk over, dat we een ander moeten vertrouwen, dat je iemand je vertrouwen moet geven. Zo werkt het niet. Vertrouwen in jezelf, in God, in de ander, kun je niet forceren of afdwingen. Vertrouwen gaat groeien als je je wantrouwen durft te delen. Ik spreek uit ervaring en zie het ook om me heen gebeuren bij anderen. Kies de juiste uit aan wie je je wantrouwen geeft en bij wie je kwetsbaar bent.

Geef jezelf een herkansing om te groeien en tot bloei te komen! Je bent het meer dan waard!

Testers gezocht...

Je kent ze wel, de reclames op facebook of via de mail: Testers gezocht... Voor allerlei producten en gebruiksartikelen die we natuurlijk allemaal wel willen hebben. Een nieuwe i-phone, een robotstofzuiger of het nieuwste merk afslankpil, voer voor uw huisdier, een nieuwe tandpasta die u een stralend witte glimlach geeft en ga zo maar door...
Zo af en toe trap ik erin. Dan vul ik toch weer mijn gegevens in, krijg ik nooit een testproduct toegestuurd maar word ik wel bedolven onder een lading spam in mijn mailbox.

Testers gezocht... soms voel ik me als gezinshuisouder ook zo. Alleen dan gaat het niet over producten maar over kinderen. Er zijn er in ons gezin al heel wat gekomen en gegaan. Anders dan in een gewoon pleeggezin worden er bij ons kinderen geplaatst die het op een andere plek niet gered hebben. Kinderen die al vier of vijf woonplaatsen gehad hebben en elke keer weer weg moesten omdat hun gedrag niet acceptabel was. Kinderen die een aantal jaren in de kinderpsychiatrie hebben gezeten op een behandelgroep en waar twijfels over zijn of ze in een “gewoon” pleeggezin nog wel gaan aarden. Ze komen bij ons binnen. Het is een test. Kunnen deze kinderen nog wennen aan een gezinssysteem met twee vaste opvoeders, regels, (sociale) verwachtingen en afspraken waar je je aan moet houden? Is een kind nog niet té beschadigd in zijn vertrouwen in volwassenen? Zal er nog iets van hechting kunnen ontstaan in een kinderziel die in de basis aan gruzelementen ligt?

Toen we begonnen als pleegouder waren we best optimistisch over de kansen van een pleegkind. Je neemt een kind in huis, die zich natuurlijk bij jou heel welkom voelt en zich daarom ook wel snel thuis zal voelen, je geeft het voldoende aandacht, liefde en zorg, je zorgt voor rust, regelmaat en reinheid (aangevuld met ritalin) en je zult zien dat het onder jouw handen zal opgroeien tot een gelukkig en stabiel kind dat op z’n 18e klaar is om zelfstandig te gaan wonen.

Een utopie. Van bovenstaand plaatje is na 13 jaar pleegzorg, therapeutische pleegzorg en gezinshuisouder zijn, weinig meer over. We weten inmiddels alles van hechtingsstoornissen (ontremde, geremde, vermijdende, angstige en van alles wat) en de gevolgen die dat heeft voor het gedrag van kinderen. We hebben een huisapotheek aan medicatie en hebben de antispychotica, adhd-onderdrukkers, slaapmedicatie, angstremmers, stemmingsstabilisators, allergiemiddelen, pufs, laxerende middelen en natuurlijk de paracetamol op voorraad. We hebben een ruime ervaring op het gebied van ADHD, Autisme in allerlei varianten, angststoornissen en de noem nog maar een dotje diagnoses op.
We kijken nergens meer gek van op. Dat doe je alleen de eerste keer als een kind zijn kamer onder de poep smeert of zijn prullenbak vol plast of... ach, ik kan een boek schrijven over wat we hebben meegemaakt.

Testers gezocht... ik vind het eigenlijk best wel verdrietig. Want achter het testgedrag van deze kinderen gaat een wereld vol drama en trauma schuil. Gebroken en verscheurde families. Onmacht, afwijzing, verlating en pijn die door de generaties heen gaat. De schuld van de ouders? Nee! Want zij deden naar hun beste kunnen en hadden vaak ook het voorbeeld niet. De schuld van de kinderen? Nee! Zij vroegen niet om deze ellende in hun levens. Zij hadden recht op een veilig en warm plekje om in alle liefde en geborgenheid te kunnen opgroeien.

“We plaatsen dit kind in een gezinshuis omdat we willen kijken of het nog in een gezinssysteem kan functioneren.” Zo komt het dan bij ons. Een testgezin dus... En we worden getest. Bij de één duurt het een week, bij de ander een half jaar, maar de fase van aangepast gedrag gaat echt voorbij en dan komt het erop aan. Kun je door het gedrag van het kind heen prikken en hem aanspreken op wat je écht ziet: een angstig, gekwetst en in de steek gelaten mensje? Een kind dat aan het overleven is en wel móet vechten omdat dat het enige is dat nog is overgebleven voor hem?
Helaas is dit niet het enige waar je als gezinshuisouder rekening mee hebt te houden. De andere kinderen zijn er ook nog, de veiligheid en de structuur, de basis de we met elkaar hebben. Kunnen we de balans in het gezin en de zorg voor de andere kinderen combineren met een kind dat alles aan extreem of dwars gedrag uit de kast trekt? Of zijn er ook grenzen?
Die grenzen hebben wij heel lang niet gezien, of willen zien. Daardoor liepen dingen soms uit de hand. Werd gedrag té extreem of zelfs gevaarlijk. Omdat je zo graag wilt dat een plaatsing lukt, dat een kind gaat aarden en kan gaan ontwikkelen, ga je over je grenzen heen. We hebben ervan geleerd. En soms doen we het nog steeds, omdat een kind niet alleen in je huis woont maar ook in je hart.
Testers gezocht... we zitten er op dit moment weer middenin, nu we een nieuwe plaatsing hebben gekregen in december. Een pittige tijd voor ons allemaal. We weten niet hoe het zal eindigen en wat het resultaat dan is.

Wat mij geholpen heeft is om de lat, het doel, veel lager te leggen voor mezelf. Ik ben geen geslaagde gezinshuisouder als een kind het bij mij uithoudt tot z’n 18e. We zijn een schakel in het leven van een kind. Voor de één een dikke, stevige schakel waar hij later veel stevigheid uit zal halen. Voor de ander een klein, dun schakeltje. Een schakel waarvan we hopen dat een volgende schakel er weer in kan haken zodat het al met al toch een stevige ketting wordt. Wij lopen een klein stukje, of een groter stuk mee in het leven van een kind. Het is niet bij ons geboren maar wel in ons leven geplaatst. En voor zolang het bij ons is, is het goed. En daarna mogen anderen verder zorgen, in de wetenschap dat we een Vader hebben die het hele leven overziet en als wij een kind moeten loslaten, Hij het vasthoudt!

Testers gezocht... kom maar op! Als we een open plek hebben schrijf ik me toch gewoon weer in!